Cạnh tranh thông tin trên báo mạng điện tử – cuộc đua không hồi kết

Báo mạng điện tử – mới nhưng không hề lép vế

Cuộc cách mạng công nghệ thông tin Internet vào những thập kỷ nửa cuối thế kỷ XX chính là điều kiện để nảy sinh một loại hình báo chí mới: báo điện tử – loại hình báo chí chi phí thấp nhưng hiệu quả cao. Tại Việt Nam, năm 1997 là dấu mốc thời gian cho sự xuất hiện của Internet và cùng với đó là sự ra đời của tờ báo điện tử đầu tiên: Tạp chí Quê hương (chính thức ra mắt ngày 03/12/1997). Gần 15 năm ra đời và phát triển, hiện nay, báo mạng điện tử đang ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong đời sống báo chí ở Việt Nam. Tính đến tháng 6 năm 2012, cả nước đã có 62 báo điện tử, 1024 trang tin điện tử tổng hợp chung (trong đó có 300 trang của các cơ quan báo chí).[1] Rõ ràng, dù ra đời muộn hơn rất nhiều so với các loại hình báo chí khác như báo in, phát thanh và truyền hình, song báo mạng đã nhanh chóng tìm được chỗ đứng, và hơn thế nữa, còn phát triển rất mạnh mẽ và nhanh chóng.

Sự tăng lên nhanh chóng về số lượng các trang báo mạng khiến đời sống báo chí ngày càng sôi động. Để tồn tại và phát triển, các trang báo mạng luôn phải đối mặt với không ít thách thức, mà thách thức lớn nhất chính là  áp lực từ vòng xoáy cạnh tranh thông tin giữa hàng nghìn tờ báo ở đủ các loại hình. Với ưu thế vượt trội là khả năng cập nhật thông tin nhanh chóng và đặc tính phi định kỳ, các trang báo mạng điện tử có cơ sở để phần nào bớt đi áp lực. Tuy nhiên, sự cạnh tranh với các loại hình báo chí khác có lẽ không thể gay gắt và ráo riết bằng cuộc đua thông tin giữa chính các trang báo mạng điện tử với nhau, nhằm giành độc giả và củng cố vị trí của mình.

Cạnh tranh lành mạnh – động lực của sự phát triển

Không thể phủ nhận vai trò của việc cạnh tranh đối với sự phát triển của các trang báo mạng điện tử. Trong thời đại bùng nổ thông tin, việc có được một kênh thông tin tổng hợp, có tính chọn lọc cao và đáng tin cậy là nhu cầu của bất cứ độc giả nào. Nhằm phục vụ và đáp ứng ở mức cao nhất những nhu cầu của độc giả, các trang báo mạng liên tục tìm cách mở rộng các mục nội dung, nâng cao chất lượng thông tin, thay đổi cách thức trình bày sao cho hấp dẫn và được độc giả đón nhận ngày càng nhiều. Việc tìm kiếm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội giờ đây trở nên vô cùng dễ dàng với các độc giả. Chỉ với 1 từ khóa liên quan, độc giả đã có thể tìm thấy thông tin mà mình quan tâm qua rất nhiều những bài viết trên các trang báo mạng điện tử. Để thu hút và giữ chân độc giả thường xuyên truy cập, hầu hết các trang báo mạng điện tử đã mở ra các mục như Bạn đọc, Diễn đàn,… cũng như dành khu vực cho độc giả để lại những ý kiến phản hồi cho mỗi bài viết. Nhờ đó, tính tương tác được nâng cao. Chất lượng các bài viết cũng ngày càng được chú trọng. Cùng 1 sự kiện, 1 vấn đề nhưng mỗi trang lại có những bài viết dưới những góc độ khác nhau, mang đến cái nhìn đa chiều, toàn diện, khách quan cho độc giả về sự kiện, vấn đề đó.

Có thể nêu ra ở đây 1 ví dụ điển hình là trước sự kiện xảy ra vụ cháy lớn tại chợ Quảng Ngãi vào rạng sáng ngày 09/02/2012, các trang báo mạng đã nhanh chóng đưa tin và liên tục cập nhật những thông tin xung quanh vụ việc này. Hà Nội mới Online có bài “Vụ cháy chợ Quảng Ngãi: Thiệt hại trên 200 tỉ đồng”(link: http://hanoimoi.com.vn/newsdetail/Xa-hoi/538170/vu-chay-cho-quang-ngai-thiet-hai-tren-200-ti-dong.htm), Dân trí đăng tải video “Cảnh biển lửa nhấn chìm chợ Quảng Ngãi” (link: http://dantri.com.vn/c20/s20-563634/video-canh-bien-lua-nhan-chim-cho-quang-ngai.htm), Người lao động đưa tin “Vụ cháy chợ Quảng Ngãi: Trụ chữa cháy hư, xe cứu hỏa hết xăng” (link: http://nld.com.vn/20120209113648829p0c1002/vu-chay-cho-quang-ngai-tru-chua-chay-hu-xe-cuu-hoa-het-xang.htm), VietNamNet phản ánh tình cảnh của bà con tiểu thương sau vụ cháy qua bài viết “Cơ cực, trắng tay sau vụ cháy chợ kinh hoàng” (link: http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/59683/co-cuc–trang-tay-sau-vu-chay-cho-kinh-hoang.html).

Các báo cạnh tranh đưa thông tin về vụ cháy bằng những cách thức phản ánh khác nhau. Cùng xuất phát từ một cơ sở dữ liệu là sự kiện vụ cháy chợ Quảng Ngãi, nhưng mỗi bài viết lại mang đến cho người đọc một góc nhìn, một khía cạnh mới của sự việc. Tất cả giúp người đọc có được một bức tranh toàn cảnh về sự việc. Như vậy, việc cạnh tranh thông tin theo hướng tự hoàn thiện, tạo nên sự khác biệt trong cách thức đưa thông tin và góc độ phản ánh sự kiện, vấn đề đã thực sự là động lực để các trang báo mạng phát triển, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và khắt khe của độc giả.

Những mặt trái

Cạnh tranh là động lực cho sự phát triển, song nhìn thẳng vào thực tế, phải thừa nhận rằng cạnh tranh thông tin cũng mang những mặt trái của nó. Vì cạnh tranh mà hối hả “chạy đua” với thông tin, để khi quá vội vàng sẽ sinh ra tâm lý dễ dãi trong việc chọn lựa và cách thức đưa tin, từ đó gây ra không ít vấn đề.

Tác giả Vinh Khang trong bài tham luận với tiêu đề “Những vấn đề đáng báo động trên báo điện tử Việt Nam” tại Hội thảo “Lãnh đạo, quản lý báo chí điện tử trước yêu cầu mới” (đăng trên báo điện tử VietNamNet ngày 06/01/2012) đã chỉ ra 4 vấn đề nổi bật của báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay. Đó là: sử dụng ngôn ngữ báo chí bừa bãi (“ngôn ngữ trên báo chí điện tử đang thực sự là một “thảm họa.” Ai đó có thể viện dẫn lý do rằng báo điện tử đòi hỏi tốc độ nhanh nên sai sót ngôn từ là điều khó tránh khỏi, song lập luận này hoàn toàn không hợp lý bởi những lỗi ngôn từ không chỉ xuất hiện trong các tin thời sự nóng theo kiểu “breaking news” mà kín đặc trong các bài viết không cần phải đua về tốc độ”, “Xin trích dẫn một số tiêu đề để chứng minh về sự khủng hoảng về ngôn ngữ trên báo điện tử: Lương Mạnh Hải hứa hẹn bùng nổ của một thằng “điếm,” Mỹ nhân lộ ngực Trang Nhung tạo dáng với chú chó trắng, Nghệ sĩ “cởi quần đọc sách”), xu hướng kéo độc giả bằng mọi giá (“Liên tiếp các website tin tức ra đời trong vòng 1 năm trở lại đây đều áp dụng một công thức duy nhất để lôi kéo người đọc là những tin bài về các vụ lộ băng sex, người mẫu này hở ngực, ca sĩ kia “lộ hàng”… Những cái tít giật gân luôn được gắn với một số động từ, tính từ nhất định như “choáng váng, sốc, kinh hoàng, hoảng hồn” … Có những trang web được gắn với tên gọi “giáo dục” nhưng nội dung đầy những thông tin vô cùng phản giáo dục, có trang tưởng như để tôn vinh phụ nữ thì lại đầy những hình ảnh hở da hở thịt cùng những câu chuyện xâm phạm đời tư cá nhân, dùng những ngôn từ thiếu tôn trọng phái yếu”, “Xin trích dẫn một tiêu đề bài viết để dẫn chứng cho tình trạng câu khách đã đi quá xa và phi giáo dục tới mức nào: “Video: Bản full 4 phút 21giây cởi đồ của Nữ hoàng đồ lót Ngọc Trinh.” Thành viên trên một diễn đàn nhận xét rằng cái tít này không khác gì lời mời gọi câu khách trên những trang web khiêu dâm rẻ tiền”), thiếu tính định hướng và thông tin không thẩm định (“Dường như các báo điện tử thuộc nhóm này chạy theo mong muốn tăng số lượng người đọc thật nhanh chóng nên đã nhắm mắt đăng tải tất cả những thông tin nào mà họ cho là gây tò mò, gây sốc cho độc giả. Ngay cả những vấn đề kinh tế-xã hội, quốc tế quan trọng cũng được đưa tin một cách bát nháo đến kỳ lạ, người đọc nhiều khi không thể hiểu nổi quan điểm của tòa soạn đó là gì. Có những tờ báo đăng tải những bài viết hoàn toàn khác quan điểm, nhưng không phải vì lý do muốn có cái nhìn đa chiều mà đơn giản vì chúng… gây sốc”, “Trong báo chí, yêu cầu đầu tiên đối với mỗi nhà báo luôn là “Thẩm định, thẩm định và thẩm định,” nhưng hiện nay có tình trạng như thể “quăng thông tin” bất kỳ lên mặt báo”, “Nguy hại hơn là có tình trạng phóng viên lướt web, sục sạo các diễn đàn rồi cắt dán ý kiến của người nọ người kia để tạo thành thứ mà họ gọi là báo chí. Họ ngang nhiên “cướp” một bài viết trên Facebook của người này, trích dẫn phát biểu của các thành viên diễn đàn ảo với những cái biệt danh vô nghĩa vào bài viết của mình và đàng hoàng ký tên bên dưới”), phát triển thiếu chuyên nghiệp, vi phạm bản quyền nghiêm trọng (“Vi phạm nhẹ nhàng nhất là kiểu báo này lấy bài của báo khác mà không xin phép, tuy có trích dẫn nguồn tin. Nhưng có những website mà mỗi tuần phát khoảng 1.200 tin bài thì đến hơn 1000 tin bài là “mượn” của báo khác. Trầm trọng hơn là kiểu lấy bài của báo khác rồi biên tập lại, hoặc thậm chí để nguyên xi và… điền tên của mình. Cũng không kém phần phổ biến là sao chép bài của báo khác nhưng đổi giờ phát lên sớm hơn, và kết quả là bài “đạo báo” lên mạng Internet trước cả bài báo gốc – điều nực cười nhưng vẫn thường xuyên xảy ra”).[2]

Một trong các nguyên nhân của những vấn đề nêu trên, theo tôi, chính là do sự cạnh tranh thông tin quá gay gắt giữa các trang báo mạng.

Có ai đó đã từng nói, trong cuộc sống, để hiểu được giá trị thật sự của 1 giây, hãy hỏi người vừa thoát khỏi một tai nạn hiểm nghèo.

Còn với báo mạng điện tử, để hiểu được giá trị thật sự của 1 giây, hãy hỏi những biên tập viên của trang báo đó, họ sẽ cho bạn biết 1 giây có giá trị và ý nghĩa to lớn như thế nào. Một giây đem lại cho trang báo của họ bao nhiêu lượt truy cập, bao nhiêu doanh thu. Một giây ngắn ngủi ấy đủ sức quyết định vị trí của trang web trong bảng xếp hạng những trang web ăn khách nhất, kèm theo đó là hàng loạt những cái lợi.

Và thực tế là không ít các phóng viên đã lao vào cuộc đua, giành giật 1 giây, thậm chí là vài phần trăm giây quý giá ấy để đưa tới cho công chúng những thông tin nóng hổi, hấp dẫn. Yêu cầu liên tục cập nhật tin tức khiến phóng viên đổ xô tới các sự kiện, rồi chụp, rồi viết, cốt sao có thật nhiều tin bài gửi về và được đăng. Khối lượng tin tức khổng lồ ấy được đăng tải trên các trang báo mạng hẳn đã khiến không ít độc giả bị “ngợp”.

Ví dụ như 1 vụ việc mới xảy ra cách đây không lâu và vẫn đang thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng, đó là nghi án dàn xếp kết quả cuộc thi Giọng hát Việt (The Voice). Vụ việc bắt đầu vào sáng ngày 10/09/2012, khi một đoạn clip tố cáo những sắp xếp và xử ép của giám đốc âm nhạc Phương Uyên được tung lên mạng. Dư luận xôn xao, và ngay lập tức báo chí vào cuộc. Đến thời điểm hiện tại, vụ việc vẫn chưa thực sự lắng xuống thì số lượng bài viết có liên quan đến xì-căng-đan này trên các trang báo mạng điện tử đã lên tới hàng trăm bài. Tìm kiếm các bài viết có chứa từ khóa “Giọng hát Việt” trên 3 trang báo mạng lớn tại Việt Nam hiện nay là VietNamNet, Vnexpress, Dân trí trong thời gian từ ngày 10/09/2012 đến nay (19/09/2012), công cụ tìm kiếm Google cho số lượng kết quả tìm kiếm như sau: VietNamNet (256 kết quả), Vnexpress (984 kết quả), Dân trí (1350 kết quả). Đây chính là bằng chứng cụ thể nhất cho khối lượng thông tin khổng lồ về 1 sự kiện mà báo mạng điện tử cung cấp cho độc giả.

(Kết quả tìm kiếm bằng công cụ tìm kiếm Google các bài viết có từ khóa “Giọng hát Việt” trên VietNamNet)

 

(Kết quả tìm kiếm bằng công cụ tìm kiếm Google các bài viết có từ khóa “Giọng hát Việt” trên Vnexpress)

(Kết quả tìm kiếm bằng công cụ tìm kiếm Google các bài viết có từ khóa “Giọng hát Việt” trên Dân trí)

Cạnh tranh thông tin – cuộc đua không hồi kết – ai được lợi?

“Cuộc đua” đầy cam go và quyết liệt để có được thông tin và mang thông tin đến với công chúng trong thời gian ngắn nhất có lẽ sẽ không bao giờ có hồi kết. Thật vậy, bởi xã hội ngày càng phát triển, dân trí ngày càng được nâng cao, trình độ nhận thức và thị hiếu tiếp nhận thông tin của công chúng báo chí cũng theo đó mà nâng lên. Điều đó đòi hỏi sản phẩm báo chí nói chung và các trang báo mạng điện tử nói riêng phải luôn cố gắng để đáp ứng được nhu cầu của độc giả và giữ vững vị thế của mình trong lòng công chúng. Không ai có thể phủ nhận những tác động tích cực từ sự cạnh tranh thông tin giữa các trang báo mạng điện tử. Cạnh tranh thông tin giúp các trang báo ngày càng được hoàn thiện và phát triển, cả về hình thức lẫn nội dung. Cũng nhờ có sự cạnh tranh gay gắt ấy mà những người làm báo mạng điện tử luôn được đặt dưới áp lực phải tự trau dồi kiến thức, kỹ năng, nâng cao nghiệp vụ để có thể cho ra đời những sản phẩm báo chí chất lượng, “ăn khách”. Còn với công chúng báo chí, cuộc cạnh tranh thông tin giữa các trang báo sẽ đem đến cho họ những thông tin phong phú, đa dạng, chất lượng, thỏa mãn được nhu cầu thông tin của họ. Tuy nhiên, cần có những biện pháp thiết thực từ phía các cơ quan làm công tác quản lý hoạt động báo chí nhằm hạn chế đến mức tối thiểu những biểu hiện của cạnh tranh không lành mạnh. Có như vậy mới đảm bảo được rằng số lượng và sự hấp dẫn luôn đi kèm với chất lượng của các bài viết. Điều đó sẽ tạo nền tảng sự phát triển bền vững của báo mạng điện tử ở nước ta.

Kiều Trang.

Tài liệu tham khảo:

[1] – Dẫn theo website: http://mic.gov.vn, Tình hình phát triển lĩnh vực báo chí 6 tháng năm 2012, http://mic.gov.vn/solieubaocao/solieuthongke/baochi/Trang/T%C3%ACnhh%C3%ACnhph%C3%A1ttri%E1%BB%83n.aspx, ngày truy cập (19/09/2012)

[2] – Trích dẫn trong bài viết Những vấn đề đáng báo động trên báo điện tử Việt Nam, tác giả Vinh Khang, http://vietnamnet.vn/vn/cong-nghe-thong-tin-vien-thong/55890/nhung-van-de-dang-bao-dong-tren-bao-dien-tu-vn.html, ngày truy cập (19/09/2012)

Advertisements
Bài này đã được đăng trong Báo mạng điện tử. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s